Ang wikang Filipino bilang isang tool

Noong ilang buwang nakaraan habang nagsu-surf sa net may napanood akong video tungkol sa bagong gawa ng Google. Di tungkol sa gawa ng Google ang sasabihin ko, although exciting din yun, pero tungkol sa narinig ko dun sa video. Sinabi ng isang nagsalita dun na sa paggagawa ng programs malaking bahagi ang ginagampanan ng tool o kasangkapan na ginagamit sa ganda ng  programs na maaari mong magawa. Isa sa ginagawa ng mga tools ay ang pagpapadali sa paggawa ng mga paulit-ulit na bagay, tulad halimbwa ng pagbabasa  at pagsusulat sa file. Sa pagpapabilis sa mga paulitulit na bagay mas maraming panahon ang mailalaan ng programmer sa pagiisip ng lohika o ng algorithm para sa program na gagawin nya. Pangalawa, kung mas maraming kakayahan na meron ang tool, mas dumarami ang mga posibleng kakayahan na maidadagdag  ng programmer sa program niya.  Halimbawa kung ang tool ay may taga-salin na ng wikang Hapon papunta sa wikang Ingles, madali na na maidadagdag ng programmer ang kakayahan na pagsalin mula Hapon pa-Filipino kung may ginagawa siyang nagsasalin ng Ingles pa-Filipino na program. Mas nabibigyang laya ang imahinasyon nya sa paggawa ng  masmaykakayahan at masinteresting na program.

Ano ang kinalaman ng kakayahan ng tool na diniscuss sa isang Google video sa paggamit ng Filipino?  Ang Filipino (o Tagalog) ay isa ring tool. Ito ang wika na pangunahing ginagamit dito sa Manila.  Sa regular na usapan, sa lokal na TV, radyo, sa kalye, ito ang pangunahing tool na ginagamit natin upang ibigkas ang ating mga kagustuhan, kurokuro, kwento, kaalaman o katanungan.  Ngunit, subalit, datapwat:) sa mga “formal” na mga institusyon natin, sa iskwela at opisina, sa pagiistore at pamamahagi   ng kaalaman, ibang tool ang ginagamit natin. Kumbaga may iba tayong tool na ginagamit sa regular at pangarawaraw, at iba naman pagimportante, “formal” o teknikal na bagay ang  pinaguusapan .

May dalwa akong katanungan tungkol dito: Di kaya sa paggagamit natin ng iba pang tool o wika para  sa mga “formal” at teknikal na kaalaman at ibang tool naman para sa pangarawaraw na gamit, ay may naaksayang panahon o cycles ang utak natin sa pagtatranslate ng pagiisip natin mula sa isang wika papunta sa kabila at vice versa? Oras na imbes na nagagamit sa malalim na pagiintindi ng konsepto o sa paglutas na ng mga teknikal na problema ay naaksaya sa pagsasalin  muna sa isipan natin ng mga konsepto o ng mga teknikal na problema na ito sa wika na maskomportable tayo? Maaaring marami sa atin (kasama na ako dun) ay sanay na sa paggamit ng Ingles na wika o tool, kaya kung may panahon man na nakakain sa pagsalin ng mga konsepto, kaalaman o pagiisip mula Filipino papunta dito, ay wala ito kumpara sa sobra sobrang oras naman na naggagamit sa pagsalin mula sa Ingles papunta sa Filipino. Kaya masmainam nalang para sa atin na gumamit ng Ingles pag meron tayong “teknikal” o “komplikado” na konseptong ipararating (tulad sa pagsulat ng blog na ito:)). Pero ito ang pangalawang tanong ko: Di kaya sa dalas ng paggamit natin ng Ingles o ang pangalawang tool , na kahit napakalakas ay di naman galing sa atin at di rin natin maiiaangkin, ay parati nalang nalilimita ang ating kaalaman at “teknikal” na pagiisip sa kung ano ang meron sa wika na ito? Sigurado ba tayo na lahat ng mga konsepto at pagiisip natin ay lubusang maihahayag ng Ingles kung hindi naman ito ang wika na lagi nating ginagamit? Sige given marami sa atin ay ito ang pangunahing ginagamit na wika, ngunit kahit ganunpaman may limitation parin ang Ingles kahit para sa mga Pinoy na likas ng nagagamit ito. Dahil ang Ingles ay hindi wika na pagaari nating mga Pinoy, wala tayong layang baguhin, icustomize , iupgrade, o magdagdag sa wikang ito. Mas-ididiscuss ko ito sa susunod na talata pero dahil nga sa limitasyong ito, kung may maimbento man ang Pinoy na bagong konsepto o bagong pamamaraan ay di ito kaagadagad maipapasok sa wikang Ingles. Kung halimbawa may naimbento tayo ng bagong pamamaraan na kumailangan ng bagong Ingles na salita, baka maluma nalang ang pamaraan na ito sa paghintay ng approval sa institusyon na kumokontrol sa paggamit ng wikang Ingles. 

Oo sabihin na natin na ang Filipino ay kung sa isang kotse ay kinakalawang na at napagiwanan na ng panahon, eh kotse parin natin ito. Yung isang tool, ang Ingles, ay parang kotse na iba ang nagmamayari, na kung gusto man natin ipa-modify o icustomize ay wala tayong laya dahil di naman sa atin iyon. Kung gusto man natin iimprove o baguhin ito, sa tingin nyo papayag ang mga taga-alaga ng kaalaman o unibersidad sa mga bansa na nagaari nito, ang Britain at Amerika, na basta basta lang natin babaguhin ang wika nila?

Sabihin man ng marami na ang pangalwang tool na ito, ang Ingles, ay di pagaari ng ano mang bansa at pantay-pantay ang lahat ng mamayan ng ibatibang bansa sa mundo sa paggamit nito, ang sa katotohanan maliit ang kalayaan natin sa pagbago o sa pagpapaganda sa tool na ito. Simple lang ang rason, ang Ingles ay Ingles, ito ang tumatayo ngayong wika ng mundo, di pwedeng ang Ingles sa Pilipnas ay iba sa Ingles sa China. Kahit na may mungkahi man ang mga institusyon ng kaalaman o unibersidad natin na may ipabago o ipadagdag dito, kelangan paring pumayag ung institusyon na nagaalaga ng wikang Ingles (kung saan man yun), sa mungkahi na ito. Kung gusto natin, okey lang din na magkaron tayo ng Filipino na Ingles, na kumbaga sa talinghaga na gamit natin, isang tool na babaguhin at papagandahin natin para masmainam sa kung saan mang paggagamitan natin sa kanya. Kaso bakit pa natin papagandahin yung pangalawang tool kung meron naman tayong pangunahing tool ang Filipino na sariling atin?

Sige ilabas nyo na ang lahat ng kontra niyo sa paggamit ng Filipino para sa pagimbak at paghatid ng “formal” at teknikal na kaalaman. Una, masyadong mabagal ang pagsusulat kung gagamitin ang Filipino para sa teknikal na bagay. Kung Ingles ang gagamitin ilang salita lang sapat na, pag Filipino gagamitin mo ilang minuto pa para sa paghanap ng angkop na salita, at kadalasan masmahaba pa ang gagamitin mong salita o pangugusap kaysa kung Ingles ang ginamit mo. Di siya efficient na tool kumbaga pagteknikal na ang paggagamitan.

Okey ung unang problema: Kung di mo maisip ang salita na gagamitin mo sa Filipino e di gumamit ng dictionary.  Sa paggawa ng blog article na ito ay nakahanap ako ng site para sa paghanap ng Tagalog na salita mula sa Ingles at pagcheck kung tama nga ba intindi ko sa isang Filipino na salita. Isa pa kung wala sa Tagalog ang salita, pwede mong hanapin sa Cebuano, Hiligaynon, Ilocano o sa lahat ng mga Filipino na wika ang salita na hinahanap mo. Halimbawa para sa salitang germs bakit tayo gagamit ng mala-Kastila na mikrobyo e kung pwede naman gamitin ang salitang Bisaya na kagaw?  O bakit natin gagamitin ang salita na upgrade kung meron namang salitang tungason ang Bisaya (sa magaling magBisaya dyan pasyensya na kung mali ang reference ko, pakicorrect nalang ang site pwede naman)? Kung wala talaga, di magimbento ka ng salita at ipost mo sa net para gamitin ng iba. Year 2009 na tayo, gamitin natin ang ibatibang tool na meron tayo, lalunglalo na ang internet. Masmaganda kung may maimbento ka na Filipinong katumbas para sa madalas na nagagamit na teknikal na Ingles na salita, di hindi na lang puro gay-lingo ang nadadagdag sa ating wika.

Pangalwang problema: Yung pagiging masmahaba ng mga pangugusap sa wikang Filipino kaysa Ingles. Ang Ingles man ay nagkaron ng madaming pagbabago bago umabot sya sa Ingles na kilala natin ngayon. Kaya ang Filipino man ay maaring magbago rin para masmapaganda, mapadali at mas maging efficient ang paggamit sa kanya, lalo na sa teknikal na bagay.

Bilang pangwakas, babalik ako sa talinghaga na ginamit ko na ang wika natin ay parang isang lumang kotse. Actually ang talinghaga na mastama ay ang wikang Filipino ay parang isang open source software, isang tool o kasangkapan na malaya ang sino man na maspagandahin siya. Kung kailangan natin iupgrade ang Filipino, di iupgrade natin. Sa atin ito, sa mga Pinoy. Walang sino man ang may karapatan na pumigil sa atin kung gusto natin itong maspaigihin o iimprove. Di ko mungkahi na bitawan natin ang Ingles. Ito ay napakalakas at epektibo na wika. Marami sa kaalaman sa mundo ay nakasalin dito, halos buong mundo ay marunong nito, kaya tama lang na patuloy nating gamitin ito. Pero wag natin kalimutan ang Filipino. Gamitin lang natin ito at iimprove, at malay natin sa future gamit ito ay makaka-produce din tayo ng ating unang Nobel prize winner. Tingnan nyo ang Hapon di nila kinailangan maging magaling sa Ingles para umangat ang kanilang kaalaman sa teknolohiya.

At sa pinakapangwakas:  Sa panahon ngayon, sa panahon ng iPhone at iba ipa, lalunglalo na sa  internet at mga tool sa loob nito, Google, Wikipedia. Facebook, wordpress, Yahoo Messenger at iba pa, walang imposible. Kaya natin iimprove ang ating pamumuhay, ang pamamaraan sa pagtransfer natin ng kaalaman, kahit anumang bagay.

Intersection between route 13 and 171

As I was about to cross the road, to my right appeared a police car. I thought to myself, “Uh-oh, just my luck, are they going to interrogate me?” Good thing I always bring my passport. The policeman on the left-hand side of the car motioned me to cross. Ah, they were just making a turn. I bowed politely and crossed.

Soon after, I arrived at an intersection, the half-way point of my destination. It’d been around two weeks since I last passed here, the intersection between route 13 and 171.

Yes, I remember it was my first Tuesday here in Hyogo-ken.  After work I decided not to take the bus home. Wrong decision. Like a Log Pose in the anime, Onepiece, my mental compass was still not set. Tracing back but not remembering the exact route the bus took on the way to the office, on foot, I soon got lost.

I resolved to get to the nearest eki, train station. After a few minutes and maybe a couple of kilometers, I reached a large intersection with still no eki in sight.

Two weeks later I am here in that same place, the intersection between route 13 and 171. Two weeks, the difference between ignorance, and familiarity.

I kept on and crossed to the right side of the street. As it was a red light, a queue of around 20 cars long were on on the road, waiting. As I walked the pavement going opposite their direction, I became self-conscious. From the inside of their cars, did they stare? Did they think, “Oh, a foreigner”? Did they notice my uneven gait? Driving these thoughts from my mind, I kept on walking to my destination.

<picture courtesy of google maps>

You Can Complain

If you have a problem with our government’s service, or anything in general that affects not only you but many others as well, don’t think that all you can do is mutter to yourself or complain about it to your friends. You can actually do something that might change things for the better. You can write about it in a letter to a national newspaper. If your letter gets published, not only will you have the tens or hundreds of thousands of the newspaper’s readers potentially reading your letter, I guarantee, you will get a response from the concerned government branch or private institution right away.

Here is a link to my letter published in the Inquirer last Aug. 6 complaining the exceptionally slow processing of my SSS ID application. And here is SSS’ response.

If you have encountered a similar situation, try writing about it. We give our hard-earned money for these services. We have the right to complain, and we can.

Bonifacio, Hero or Myth?

I was listening to a radio talk-show last Sunday, when the topic delved into my favorite hero, Bonifacio. Rizal is intelligent and all, but Bonifacio is the hero who fought for our freedom with his blood and guts. He was tragically betrayed just when he was supposed to reap the rewards of the freedom he fought for. And, let me add, he actually wanted independence for our country, which our national hero didn’t want at all.

Bonifacio, the great plebeian, the hero of the masses. This is fine by me. But when you add that he could read French, that he taught himself to be literate, among other things, then my mental image of him becomes muddled. The image of him as the man with rolled-up shirt sleeves and pants, barefoot and holding a bolo, doesn’t add up at all. If he really was that intelligent, then why does he come to war with nothing but his bolo and his bare feet? Why was he killed so easily, without any brilliant strategem or a great army?

One of the guests said, “Who cares if he’s real? It’s the symbolism, the mythic figure.” But I beg to differ, the truth does matter. A child learning Sibika at Kultura, or HEKASI as they call it now, has a right to know how our forefathers and foremothers actually won our freedom. He shouldn’t be taught that our country’s freedom was won just by sheer brawn and nothing more. He should be taught how it actually came to be.

Should our study of history just stop at finding symbols and mythic figures to inspire us? Or should we go beyond and search out the truth, so we can derive lessons, if not informed inspiration, from it?

What do you think?

Tapes

On the eve of my 29^th birthday I’m listening to music that I loved, back in the time when young people like me were still into collecting tapes. Back in 1992 I started listening to FM radio. I discovered alternative rock songs through Monster RX radio and later NU 107. My sister and I collected tapes soon after that. Usually I paired listening to my new tapes with reading my newest comic books. The greatest joy I had then was listening through a new tape and then finding out that I didn’t only like one or two or three songs, but most of the album. These were my favorite albums. Of course among these were the great albums of that time, Metallica’s Black Album, Nirvana’s Nevermind and In Utero, and Guns and Roses’ Use Your Illusion albums. Later I found out that I derived great pleasure in listening to albums that not only had one or two popular songs, but actually had an album-full of lovable radio airplay worthy songs. Among these albums were Marvin the Album by Frente, If I were a Carpenter (A Tribute to the Carpenters), Sugar Hiccup’s first album and Ok Computer by Radiohead.

In these times of CDs and mp3s I don’t know if the newer generation of listeners can appreciate a really great album. It’s one thing to have one or two hits in an album, and another thing entirely to have an album-full of un-fastforward-able songs. Back then, playing any of the above-mentioned tapes in my room or in a school corner with my Walkman, put me in a world that would change ever so slightly as one song moved into the next. As I read a comic book, or drew something, or wrote some of my little poems, or as I just bummed around, my little world would be turned by each succession of songs from one of these tapes.

Now, on the eve of my 29^th birthday, I feel a tinge of pleasure from this realization that such a relic from the past can still move me.

July 11, 2008

Hi Blogging World

I can’t sleep. What better way to spend my time than to start a blog. I hope you pick up some things in my blog. In another life I was a frustrated letter writer to the Opinion section of newspapers. Darn it was hard to get published. Thanks to blogging I have an easier way of getting published. My first real post will be an article I submitted to Youngblood, which I have gotten tired of waiting if it will ever get published. I hope you enjoy it.

Yours truly,

Normalozone